Krizlerin ruhsal yönetimi iyi mi olmalı?

Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kriz ve risk yönetimi psikolojisine ilişkin değerlendirmede bulunmuş oldu.

Krizi “insanoğlunun alışılmış düzenini bozan, dengeleri bozan durum ve vakalar” olarak tanımlayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Kişinin hayatında rutini bozan ve sorun çözmekte zorlandığı tüm vakalar kriz olarak tanımlanabilir. Krizlerin pozitif ve negatif yönü vardır. Krizler iki yönlüdür. Krizlerle ilgili öncüller vardır. Bu öncülleri görmek oldukca önemlidir ve krizle ilgili kriz planının olup olmaması önemlidir. Kişinin herhangi bir kriz olursa ne yapacağıyla ilgili evvelde hazırlıklı olması da kıymetli.” dedi.

Kriz öncesinde tedbir dağılmayı önler

Yaşamı bir zincire benzeten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, krizlerin o zincirin en zayıf halkası bulunduğunu belirterek “Zincir gerildiği süre, o zincirin güçlü yeri o zincirin en zayıf halkasıdır. Krizde de çoğu zaman dağılmalar, bozulmalar en zayıf halkada olur. Şahıs bunu evvelde bilir, onunla ilgili tedbir alırsa krize karşı hazırlıklı olup krizi daha kolay ve daha rahat yönetir. Krizdeki en mühim şey, kişinin ne yapacağını bilmemesidir.” dedi.

Kişilerin kriz anında kontrolü yitirme duygusu yaşadığını ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Örneğin otomobille süratli bir halde giderken direksiyon hâkimiyetini kaybederseniz ciddi bir ürkü yaşarsınız. Kriz anı da işte bu şekilde bir ruh haline yol açıyor.” dedi.

Kriz anında düzgüsel kalmayı başarabilmek gerekiyor

Krizler anında soğukkanlı olunmasının önemini vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Ailedeki krizlerde de önyargılı olmamak ve soğukkanlı kalabilmek mühim ve gereklidir. Mesela çocuk eve gelmedi yada şahıs eşiyle ilgili bir dedikodu duydu. Şahıs bu şekilde durumlarda düşünmeden hareket ederse, aklına ilk geleni yaparsa, ilk duyduğuna inanırsa büyük oranda hata yapıyor. Önyargılarla hareket ediyor. Krizi felaketleştirmiş oluyor. Bu şekilde durumlarda kişilere o krizle ilgili durup, düşünüp sonrasında tekrardan değerlendir yapmasını tavsiye ediyoruz. Doğrusu dur, düşün, yap (DDY) diyoruz. Kriz, normalin içinde bir anormallik olmasıdır. Kriz anında kısaca anormalin içinde düzgüsel kalmayı başarabilmek gerekiyor.” dedi.

Soğukkanlı kalma becerisi yoksa krizin bir parçası olunur

Kişinin kriz durumlarında iyi mi davranması gerektiğine ilişkin bir eğitimi ya da becerisi var ise krizi iyi yönetebileceğini ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Kişinin soğukkanlı kalma becerisi yoksa krizle beraber kendini krize kaptırır. Krizin bir parçası olur. Bundan dolayı bir kriz olursa ne yapacağımızla ilgili bir yol haritamız olması gerekir. Kurumsal yapılar ve firmalar kriz durumunda hazırlıklı oluyorlar. Krizle ilgili bir komuta merkezi oluşturuyorlar ve krizle ilgili alternatif çözümler üretiliyor. Aile içindeki ihtimaller içinde kriz durumlarında sorun çözmenin genel bir yönetimi vardır.” dedi.

Ailedeki kriz yönetimde üç adım

Ailedeki ihtimaller içinde krizlerde birinci adımın problemi tanımlamak bulunduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “İkinci adım olası çözüm yolları belirlemektir. Üçüncü adım da çözüm yollarından birine karar verip onu denemektir.” dedi.

Ortak akılla hareket edilince krizler kolay yönetiliyor

Aile içindeki krizlerin çoğunun eğer ailede iyi niyet ve sevgi var ise kazanıma dönüşebildiğini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu durumda krizler kazanıma dönüşüyor. Aile fertlerine bir şeyler öğretiyor ve bağları daha da kuvvetlendiriyor. Çiftlerin arasına girip kriz çıkaran kişiler olduğu benzer biçimde ekonomik zorluklar da krizlere yol açabilir. Tüm bu krizlerde taraflar ortak akıl yürütebiliyorlarsa krizden kolay çıkılıyor. Ortak akıl yürütemeyip yargılayıcı ve suçlayıcı yaklaşıyorlarsa ‘Sen aslına bakarsan şöylesin, sen bu şekilde yaptığın için bu oldu’ benzer biçimde karşı tarafı suçlayan bir tutum krizi büyütüyor.” diye konuştu.

Krizlere itfaiye modeliyle yaklaşılmalıdır

Krizi yangına benzeten ve krizlerde yangına müdahale eden itfaiyeciler benzer biçimde yaklaşmak icap ettiğini kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Yangın çıkmış olduğu süre ilkin yangının söndürülmesi amaçlanır. Sonrasında soğutulur ve son olarak da nedenine bakılır. Krizlere itfaiyeci modeli ile yaklaşmak gerekiyor.” dedi.

Krizler tehdit ve fırsatı birlikte barındırıyor

Krizin tehdit ve fırsatı bir arada barındırdığını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Her vakada bir tehdit boyutu vardır. Şahıs dengelerin bozulacağını ve kaybedeceğini düşünür fakat öteki taraftan da fırsat boyutu vardır. Bundan dolayı krizi fırsata çevirebilmek için ciddi bir halde hazırlık gerekiyor. Örneğin şu anda küresel olarak yaşanmış olan Covid-19 pandemisi krizini fırsata çevirebilen kişiler rahatça ön plana çıktılar ve krizde gelişme sağladılar.” dedi.

Krizlerin fırsata çevrilmesi mühim

Psikiyatri ve psikoloji alanında kullanılan ‘Travma Sonrası Gelişme Ölçeği’ nde kişilerin krizlerden iyi mi çıktığına ilişkin verilerin ölçüldüğünü ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu ölçekte kriz benzer biçimde travmalardan iyi mi çıkarımlar yapıldığı ölçülebiliyor. Travma sonrası gelişme ölçeğinde ‘Sevdiklerimle ilişkilerim daha iyi oldu, onlara daha oldukca süre ayırıyorum, içsel değerlere daha oldukca ehemmiyet veriyorum, haiz olduğum şeylerin kıymetini daha oldukca biliyorum’ benzer biçimde sonuçlar ortaya çıkıyor. Kişiler bu tarzda bir yaklaşımla krizi daha iyi yönetmiş oluyor. Onun için o krizi kazanıma dönüştürmüş oluyor. Krizi fırsata çevirmeyi bilemeyenler kaybediyor.” dedi.

Orta nokta kuralı krizlerin acele aşılmasını sağlıyor

Aile içindeki krizlerde her iki tarafın ortak noktada buluşmasının önemini de vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Evlilik hayatında ara sıra krizler olması doğaldır. İki değişik insan, iki değişik ortamdan kişiler bir araya geliyorlar. Ortak bir yaşam kurmaya çalışıyorlar. Evlilikteki krizlerin çözümünde orta nokta kuralı vardır. Her iki taraf da ortaya doğru bir adım atacak ve orta noktada buluşulacak. Bir taraf hep ‘Benim söylediğim olacak’ diyorsa ve hep o taraf belirleyici oluyorsa burada adil bir ilişki olmaz. Krizin en büyük sebebi aslına bakarsan adil paylaşımın olmamasıdır. Paylaşımın olduğu yerde itimat oluyor, güvenin olduğu yerde rahatlık oluyor, sulh oluyor. Barışın olduğu yerde de krizlerde ürkü daha azalıyor. O nedenle toplumsal sulh, aile içinde rahat ve sıcak bir ortam olması pürüzlerin oldukca daha kolay aşılması anlamına geliyor.” diye konuştu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.