Yüzde yüz güvenli olunmayan mantar öldürebilir

Yüzde yüz emin olunmayan mantar öldürebilir

Hafta sonları tabiat yürüyüşünde bir araya gelmiş olduğu vatandaşlara zehirli mantar türleri, mantarların özellikleri ve pişirme şekilleri mevzusunda bilgiler veren İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Ergün Bacak, mantarların bilinçsiz tüketiminin ölümle sonuçlanabildiği mevzusunda uyarıyor.

Ormanlık alanlarda ve doğada güz aylarında görülmeye başlanan mantarlar vatandaşlar tarafınca toplanarak yemeklik olarak kullanılıyor.

Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde naturel alanlarda yetişen mantarları toplayan vatandaşlar, hangisinin zehirli hangisinin zehirsiz bulunduğunu ise çoğunlukla bilmiyor.

En zehirli türler içinde yer edinen Köygöçüren mantarının (Amanita phalloides), Türkiye’deki mantar ölümlerinin yüzde 90’ının sebebi olduğu biliniyor.

Bilinmeyen mantarların tüketilmesinin yarattığı tehlikelere toplumsal medya üstünden dikkati çekerek her hafta sonu duyuru icra eden ve mantarlar hakkında bilgiler veren İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Ergün Bacak, AA muhabirinin sorularını yanıtlayarak, vatandaşları mantar mevzusunda bilinçlendirmeye yönelik emek harcamalar yaptıklarını kaydetti.

Doğru mantarın tespit edilmesine yönelik Tabiat Koruma ve Ulusal Parklar 1. Bölge Müdürlüğü sorumluluğundaki Belgrad Ormanı Neşet Suyu Doğa Parkı’nda bir eğitim emek vermesi yaptıklarını ve hem de topladıkları yenilebilir mantarların iyi mi pişirilmesi gerektiğine dair data verdiklerini aktaran Bacak, bu eğitimleri 30-40 kişilik gruplarla tertipli olarak yaptıklarını söylemiş oldu.

Bacak, kendisiyle tabiat yürüyüşüne çıkan ve mantar toplayan vatandaşların mantarlarını tek tek ele alarak konu alıyor. Zehirli türleri belirten, bazı mantarları koklatan ve yenilebilir mantarların pişirilme şekillerine dair detayları de eğitimde veriyor.

“Mantar insanı öldürüyor”

Mantar mevsimleri olan ilkbahar ile güz aylarında, hatta kış mevsimine kadar etkinliklere devam ettiklerini vurgulayan Bacak, “Zira insanoğlu mantardan korkmuyorlar. Örümcekten, böcekten, domuzdan ve ayıdan korkuyorlar, fakat bu canlıların hiçbiri insanı öldürmüyor. Mantar insanı öldürüyor. Korkmadığımız, ‘Köyde yenir’ dediğimiz, ‘Amcam yer, dayım yer’ dediğimiz mantarların pek bir çok insanları öldürebiliyor. Bilhassa uzak durulması ihtiyaç duyulan mantarları oldukça iyi şekilde anlatmaya çalışıyoruz.” diye konuştu.

Türkiye’nin en zehirli mantarlarını tanıttıklarını, aralarında evlatların da bulunmuş olduğu 30-40 civarında bir ekiple ormana yayılarak, mesafeli bir halde toplama işlemi yaptıklarını aktaran Ergün Bacak, “Çocuklar için oldukça güzel bir eğitim oluyor. Doğada vakit geçirmiş oluyorlar. Bugün de bolca oranda mantar topladık. Mantarların bir kısmını katılımcılar evlerine götürdü. Büyük bir kısmı oldukça zehirli mantarlardı. Bazılarıysa yaygın fakat tüketilmeyen mantarlar.” dedi.

“Yüzde 100 güvenli değilseniz o mantar sizi öldürebilir”

“Mantarda latife yoktur.” diyen Bacak, şu şekilde devam etti:

“Mantarda yüzde 99,9’da inanırım yoktur. Mantarda yüzde 100 güvenli olmak lazım. Eğer yüzde 100 güvenli değilseniz o mantar sizi öldürebilir. O nedenle de ya bir mantar uzmanıyla birlikte geziye çıkmanız lazım. -İşte bu gezilerin en büyük yararlarından birisi o – Ya da yüzde 100 güvenli olduğunuz, oldukça rahat ayırt edilebilir bazı türleri, bildiğiniz, zamanında öğrendiğiniz türleri tüketeceksiniz. En doğrusu marketlerden satılan kültüre alınmış mantarı alacaksınız, pazar tezgahında ya da köylü pazarında satılan mantarları değil. Zira köylü pazarında satılan bazı mantarlar da insanların uzun sürede böbrek yetmezliği yada karaciğer yetmezliği sebebiyle ölmelerine niçin olabiliyor.

Mantarların biz meyvesini topluyoruz diyebiliriz. Topladığımız ve gıda olarak tükettiğimiz o şapkalı mantar aslına bakarsak mantarın meyvesi oluyor. Mantarın ana yapısı toprak altında bulunuyor. Meyveleri oldukça süratli bozuluyor. Oldukça süratli bozulmuş olduğu için marketlerde satılan mantarlar bile uzun soluklu saklanabilecek yiyecekler değildir. Bundan dolayı raf ömürleri uzun değildir. Oldukça acele bozulup sindirim bozukluğuna niçin olabiliyorlar. O nedenle mantarları taze bir halde marketten alıp tüketebilirler. Yoksa bir uzmanına gidip uzman eşliğinde mantarları toplayabilirler.”

“Birkaç tür haricinde mantarları iyi şekilde pişirmek gerek”

Mantarların yüksek ateşte iyi şekilde pişirilmesinin önemine de değinen Bacak, “Zira bazı mantarlar var pişirilmediği vakit zehirli içeriklere haiz. Pişirildiği vakit buharıyla bu zehirli maddelerden uzaklaştırılabilir. Yalnız buharın da oldukça fazla solunmaması gerekir. Ek olarak kurutularak da bu mantarların zehirleri uzaklaştırılabilir. Mesela Kuzugöbeği (Morchella esculenta) Türkiye’nin en kıymetli mantarlarından, en leziz mantarlarından birisi. Fakat yüksek ateşte iyi şekilde pişirmezseniz içindeki bazı maddeler sizin zehirlenmenize niçin olabilir. O nedenle de tavsiyemiz birkaç tür mantar haricinde tüm mantarları yüksek ateşte pişirin ve öyleki tüketin. Pişmeden yenen birkaç mantar türü var. Onları sadece uzman kişiler eşliğinde, tadına bakmak amacıyla tüketebilirsiniz. İmparator mantarı (Amanita caesarea) şu demek oluyor ki yumurta mantarı benzer biçimde.” diye konuştu.

“Medyaya verilen bazı bilgiler yanlış”

Ergün Bacak, “Kimi zaman medyada, basına-yayın organlarında ‘Kurtlu mantar yenilebilir.’, ‘Kurtlu mantar zehirli olmaz.’, ‘Başka hayvanların tükettiği mantarlar zehirli olmaz. Onları tüketebilirsiniz.’ benzer biçimde açıklamalar icra eden akademisyen ya da uzun seneler mantar toplayan insanoğlu var. Maalesef ki bu bilgiler yanlış.” dedi.

Kurtlu mantarların yada hayvanların tükettiği mantarların en zehirli, insanları en oldukça etkileyen mantarlar olabileceğini söyleyen Bacak, konuşmasını şu şekilde sürdürdü:

“Köygöçüren mantarı. Ölümlerin yüzde 90’ından daha fazlasından görevli olan mantar. İnsanda her kilo başına, bir gram tükettiğin vakit, 70 kiloluk bir insan 70 gram o mantarı tükettiği vakit ölüyor. Tedavisi yok, herhangi bir antidotu, panzehri yok. Onu tükettikten sonrasında birkaç hafta içinde öleceksiniz. O nedenle bu yanlış bilgiyi bir halde engellememiz lazım. Hayvanların metabolizmalarıyla, hayvanların fizyolojileriyle, insanların metabolizmaları içinde fark vardır.

O nedenle halk içinde söylenen ‘Hayvanların tükettiği mantar yenilebilir’, ‘Acı mantar zehirlidir, acı olmayan mantar zehirsizdir’, ‘Sütlü mantar zehirli değildir’ benzer biçimde efsanelere nazaran hareket etmememiz lazım. Halk içinde tüketilen, pazar tezgahlarında satılan bazı mantarlar da uzun sürelerde insanlarda böbrek yetmezliğine, karaciğer yetmezliğine niçin olabiliyor ve o bölgelerde karaciğer yetmezliğinden, böbrek yetmezliğinden ölen insanlara oldukça fazla rastlanıyor. Halk şey diyor; ‘Bizde genetiktir böbrek yetmezliği. Bizde karaciğer yetmezliği genetiktir.’ Fakat bilmiyorlar ki o mantarlar 10-15 yıl sonrasında onlarda karaciğer, böbrek yetmezliğine niçin olmuş.”

“Oldukça güvenli olmadığım, bilmediğim mantarların hepsi benim için zehirli mantar”

Etkinliğe katılan kamu çalışanı Behçet Ideal, mantarlara ilgi duyduğunu ve bu etkinliği toplumsal medyadan görerek katılmaya karar verdiğini söylemiş oldu.

Mantarlara yabancı olmadığını ve köyde mantar topladığını belirten Ideal, “Deneyimlemek istedim. Borazan mantarını (Craterellus cornucopioides) ilk kez tanıdım. Şansıma da oldukça bulmuşum. Borazan mantarının yendiğini bilmiyordum. Sütlü mantarlar tüketilebilir diye biliyordum fakat hocamız tüketilmeyeceğini söylemiş oldu. Duruma nazaran de değişiyormuş. Sarı ve beyaz sütlü mantarların tüketilmemesi gerektiği konusunu öğrendik. Hocamdan öğrendiğim kadarıyla üstüne bastırıldığında sarı suyu çıkıyorsa onun kesinlikle zehirli olduğu bilgisini edindim. Oldukça güvenli olmadığım, bilmediğim mantarların hepsi benim için zehirli mantar.” şeklinde konuştu.

Seher Süleymanoğlu ise toplumsal medya üstünden ulaşmış olduğu etkinliğe 2. kez katılım gösterdiğini söyledi.

Süleymanoğlu, “Oldukça değişik mantarlar bulduk. Bunların bir çok zehirli. Fotoğraflarını çekmek için topladım bu tarz şeyleri. Yenilebilir mantarlar bulduk. Görüntüsü siyah fakat leziz olduğu söylenen Borazan mantarı buldum. Akşam tereyağında yapacağım bakalım. Hocamız tek tek bizlere mantarları gösterip konu alıyor. Benim de ilgim var. Küçükken babaannemle toplardık. Görselleri beni etkiliyor.” dedi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.